Turismo Valdegovia montescorzo edificio

gaubeari buruz

serbitzuak ir

historia eta artea

bizi zazu gaubea

zer ikusi

valderejo

Bisita Birtualair

Foroakir

Pantaila-babesleair

Kontaktatuir


Berriak

2012/10/31
BATXIKABOKO SAN MARTINEKO 2 ERRETAULAK

Bachicaboko San Martin parrokiako absidean itxurazko erretaula ustekabean aurkitu zen 2006an, erretaula nagusian nabarmentzen zen mihisea zaharberritzean kendu zenean. Hormako margolan hauek ohiko osagarriak izan ziren Arabako tenpluak apaintzeko; Martín Sáenz de Arteaga hargin bizkaitarrak 1554an elizaren fabrika bukatu zuenean margotu egin baitzuen 1555 eta 1556. urteen artean. Lan horren egilea dugu Juan de Armona margolari aiararra, Urduñan finkatua eta elizak margotzen eskualdean izan zen maisu langileenetako bat. Bere lana hormak eta gangak estaltzea izan zen, pieza-kentzeak, kasetoiak eta kuxindurak bezalako imitazio arkitektonikoak erabiliz harlanduzko eraikin bat erregularizatu, modulatu eta goratzeko, oraindik burualde oktogonalaren bi aldeetan ikus daitekeen bezala. Margoturiko erretaula lañotasunez betetako katekesia dugu, ebanjelisten izenak eta inskripzioak jasotzen dituzten filakteriekin ilustratua. Adibide bat dugu apezpikuak 121. salmoaren aurretik elizen dedikazioan latinez abesten zuen birleloa: HEC/EST DOM/DEI/FIR MI/TER, "Hauxe da Jaunaren etxea, irmoki eraikia". Horren programa San Joan eta San Markos ebanjelistek osatzen dute lehenengo atalean, eta San Lukasek eta San Mateok bigarrenean, Egiptorako Ihesaldiaren agerraldiaren alboan. Multzo horri azken ukitua emango dio Kalbario ikaragarriak, Magdalena gurutzea besarkatuz eta Jerusalem zerutiarra eta armae Christi atzean daudela. Oinarrizko trazuen barruan, San Joanen irudia dugu hobekien bukatu dena, Giulio Romanoren jatorrizko grabatuan inspiratu zena. Egiptorako Ihesaldian, berriz, Schöngauer eta Durerok eszena horretarako egin zituzten grabatuetan izan zuen inspirazioa. Ez zaizkigu geratu ez sagrarioa, ez erreguak oraindik gogorarazten duen titularraren tailuaren irudia: BEATE MARTÍN//ORA PRO NOBIS. Margolari honen lanetatik dokumentatu eta kontserbatu den multzo bakarra dugu, Katadianoko Eskolunbe Santutegiko eta Armonak berak sinaturiko margolanekin batera. Bi lan horiek oinarrizkoak dira tailer honetako merkatu berezian bestelako apaindura batzuk egozteko, hala nola, Agiñagako elizako Santiagoko kaperakoak, Armuruko San Antonen ermitakoak, eta Oiardoko San Joan, Torturako San Andres edo Lalastrako Santa Elena parrokienak, bai eta Izoriako Ibarrola etxeko aurrekaldearen margolan apartak eta Laudioko Etxarri etxean oraindik gordetzen diren pintura aztarnak ere. Paleta mugako oinarrizko margolanak ditugu, Arabako ipar-mendebaldeko, Bizkaiko eta Kantabriako beste landa eliza batzuetan ikusten direnen antzeko ezaugarriak dituztenak, baina oso desberdinak Gasteizko eta Arrasateko tailerretako pintzelaren maisu adituen lanekin erkatuta. Egungo tailudun erretaula nagusiaren finantzazioari 1677an baino ezin izan zitzaion aurre egin. Urte horretan egin zuten Kantabriako Liendo herriko Francisco eta Santiago Martínez de Arce arkitektoek arte churriguereskoa iragartzen zuen artelana, parra trinkoko bi zutabe eta landare-tailu joriak duena. Horrez gain, nolabaiteko kalitatea dute San Joakim eta Santa Anaren deklamazio tailuek, seguru asko, Limpiaseko lantegiko eskultore eta Gregorio Fernándezen eredu valladolidtarrei jarraitu zien José Palacio Arreondoren gubiatik atera direnek. Lan garesti hau "zuriz" geratu zen polikromatu gabe, eta tabernakulu erakusketari rococoa da urre koloreko zati bakarra. Erretaula hau Sebastián Hurtado de Corcuera jaunak utzitako sei mihise jartzeko eraiki zen. Bergondako pertsonaia errespetagarri hori, Panaman, Filipinetan eta Kanarietan izandako kargu eta destinoez gain, Flandeseko tertzioen kapitaina izan zen. San Martin kapa apurtzen ari dela irudikatzen duen koadroa da nagusi multzo zoragarri horretan. Enperadore erromatarren grabatuei eta Rubens, Van Dycken eta Crayerren ereduei jarraitzen dien lan vandyckiar horrek jatorrizko markoa gordetzen du, Esnearen Birjinarenak eta San Frantzisko Asiskoa hausnarrean dagoenarenak bezalaxe. Halaber, oso interesgarriak dira honako mihiseak: alde batetik, Aikotik eraistea, Rubensen Anberesko katedralaren margolan ospetsuaren (1611-1614) kopia, eta, bestetik, San Miguel, deabrua hiltzen agertzen dena, Gido Renik Erromako kaputxinoen elizarako 1636an egindako eta izen bereko gaiari zehaztasun txikienetan ere jarraitzen diona. Entzutetsuagoa da, nahiz eta kontrarreformako ikonografia argia izan, Familia Sakratuaren edo Lurreko Trinitearen mihisea, atikoaren abanjelioaren aldeko kalean dagoena. Eliza honek gordetzen dituen bi ondasun bikain ikusi ahal izango dugu, jatorrizko kokapenean aldaketa handirik izan gabe, Bachicabon hartutako konponbide eredugarri hau dela medio, tailudun erretaula aurreratzea, tenpluko absidearena egiten duen agurrezko muntaia bati atxikita dagoen presbiterioaren barruan. Horrela, honakoak ikus ditzakegu: batetik, itxurazko erretaula primitiboa, XVI. mendearen erdialdean karez margotu eta oraintsu arte ezkutuan egon dena, eta bestetik, zumezko taula barroko aparta, apainduran kolorea aukeratzeko Arabako tradizio bati jarraiturik mihise batzuk dituena, besteak beste, San Martin kapa apurtzen ari dela irudikatzen duena, San Miguelena eta Eraistearena, europako pintura barroko handiaren osagai direnak. Honelako garrantzia duen proiektua Aldundiaren eta Apezpikutzaren arteko Batzorde Mistoaren hitzarmenari esker egin ahal izan da, Foru Aldundiko Zaharberrikuntzaren bidez eta Euskera, Kultura eta Kirol Saileko Historia eta Arkitektura Ondarearen Zerbitzuak lagunduta. Jarduketa horiek (margoturiko erretaula, tailudun eta irudidun erretaula, mihiseak beren markoekin, abside gisaki egurrezko egitura) egiteko, zenbait enpresa eta profesional gaituren lana behar izan da, eta gure ondare higikor onena berreskuratzeko eta erakusteko kasu bitxia dugu horren emaitza. Esku-hartze horiek birigune osoa ezan dute elizkizunekin, eta kontuan izan dute bi erretaulen erakusketa, segurtasuna eta irisgarritasuna.

itzuli